Bezoekerscentrum

De Poelboerderij

Ed vertelt… verhalen uit het veld (archief)

Ed Zijp is toezichthouder in het Wormer- en Jisperveld. Iedere week deelt hij zijn ervaringen en foto’s via een column in Nieuwsblad De Zaankanter en via de website van de Poelboerderij. Op zijn eigen website zijn prachtige foto’s te vinden die hij in het Wormer- en Jisperveld heeft gemaakt.

Foto: Ed Zijp

Zomervogel

Ze zijn alweer weg, de gierzwaluwen… En dat is jammer, want hun sierlijke vlucht boven de dorpen maakt zomerse avonden vrolijk. Vanaf eind april komen ze binnenvallen vanuit hun winterverblijfplaatsen in Afrika. Druk baltsend op zoek naar huizen met ruimte tussen de dakpannen.

Gierzwaluwen verblijven het grootste deel van hun leven in de lucht. Zelfs slapen doen ze op grote hoogte. Maar voor hun voortplanting moeten ze met hun gebrekkige pootjes wel aan de grond. Al zwevend schieten ze onder dakpannen of nissen in oude gebouwen.

En dit is nu het probleem: moderne huizen en gebouwen worden potdicht gemaakt en dus kunnen zwaluwen hier niet broeden op hun nest. Zo komt de zwaluwpopulatie in het gedrang en daarmee het natuurlijke evenwicht: een gierzwaluw eet namelijk wel 15.000 insecten per dag. Gelukkig zijn er prachtige initiatieven van onder andere de vogelbescherming die kunstnesten maakt, zodat de zwaluw toch kan broeden. En zichzelf en de jongen met al die insecten kan voeden.

Gepubliceerd op 14 augustus 2019

Foto: Ed Zijp

De Zaan

Wanneer mensen je buiten de gemeentegrens vragen waar je vandaan komt, roep je meestal de Zaanstreek. De Zaan is de levensader die al eeuwenlang door onze geboortestreek stroomt. Ooit het belangrijkste industriegebied van West Europa, tegenwoordig ook in trek als recreatieve vaarroute. Zelfs onze streektaal is naar de rivier vernoemd, zangerig en een beetje knauwend.

Zo’n vijftig jaar geleden was de Zaan nog een open riool en zwemmen werd afgeraden. Gelukkig zijn we wijzer geworden en is de Zaan een redelijk schoon water geworden. Bijna alle zoetwatervissen van Nederland zwemmen er, van meterslange snoeken tot scholen zilver geschubde alvers. Er zijn zelfs al meldingen van de Europese meerval! Deze grote rover kan een lengte bereiken van meer dan drie meter! Nog even en er is weer een nieuwe reden om niet in de Zaan te zwemmen.

Gepubliceerd op 7 augustus 2019

Boerenzwaluwen
Foto: Ed Zijp

Knooppunt

Elk wezen staat op een moment voor een knooppunt in zijn leven. Zo ook deze jonge boerenzwaluwen op een kano knooppunt in het veld. Nu nog veilig en gevoerd door beide ouders, maar dat wordt binnenkort anders.

Boerenzwaluwen trekken vanaf eind juli naar de kustgebieden van West Afrika. Met duizenden verblijven ze daar in mangrovebossen waar in de winter voldoende insecten zijn. Alleen de weg daarheen zit vol gevaren, met talloze roofvogels en schietgrage jagers. Met een beetje geluk komt een van deze jongen volgend jaar terug… dan is een kano knooppunt toch wat relaxter.


Gepubliceerd op 31 juli 2019

Lepelaar
Foto: Ed Zijp

Bekaf

Aan het einde van broedseizoen zijn de meeste vogels bekaf. De zorg voor hun jongen en de weergoden eisen hun tol. Ook bij deze lepelaar heeft het er behoorlijk ingehakt, vandaar dat opzichtig geeuwen op zijn plaats is.

Nu nog de reis naar de stranden van West Afrika. Lekker bijkomen en opvetten voor volgend jaar; overwinteren bij een graadje of twintig. Zo slecht is hun planning ook weer niet.

Gepubliceerd op 24 juli 2019

Foto: Ed Zijp

Veenrot

Zoals we allemaal weten leven we in Wormerland onder zeeniveau. Gemiddeld anderhalve meter en in de droogmakerijen wel bijna drie meter. Dit klinkt eng maar op zich zitten we redelijk veilig. De dijken zijn sterk en de bemaling op orde, maar er is meer aan de hand: we zakken nog steeds.

Vele knappe koppen zijn druk bezig om een duurzaam behoud van ons leefgebied veilig te stellen. Toch kunnen we ook op kleine schaal iets betekenen. Kanten van weilanden die afbrokkelen zorgen voor bagger en veenafbraak. Tip voor de landgebruikers: riet planten, een goedkopere oeverbescherming is er niet.

Gepubliceerd op 16 juli 2019

Ed Zijp - Hermelijn
Foto: Ed Zijp

Killer

Paniek in de polder kan vele oorzaken hebben. Menselijk handelen, een loslopende hond of een rondstruinende kraai. Weidevogels zijn in de broedtijd extra alert en alarmeren bij het minste of geringste.

Vaak is de dader makkelijk waar te nemen, maar soms ook niet. Wanneer vogels in groepjes laag boven het gras hangen wordt het moeilijk. Ze volgen de vijand dan luid alarmerend. Tien tegen een dat het dan een hermelijn betreft. Deze kleine marter struint vliegensvlug de graslanden af op jacht naar alles wat hij tegen komt van muizen, mollen tot eieren en jonge vogels.

Ed Zijp - Nijlganzen met jongen
Foto: Ed Zijp

Geboortebeperking

In de natuur doet men niet aan geboortebeperking. Als er al iets gereguleerd wordt is dat door mensenhanden. Vele organisaties vliegen mekaar dan ook in de haren, van dierenactivisten tot land- en tuinbouworganisaties.

De natuur redt zichzelf is een veel gehoorde uitspraak. Helemaal waar, maar in ons kleine land ook niet echt reëel. Ook natuurorganisaties proberen de overlast van ganzen door middel van eieren prikken te beperken. Dat dit niet altijd lukt bewijst deze foto. Deze nijlgans is ons te slim af en telt wel 21 jongen!

Gepubliceerd op 3 juli 2019

Foto: Ed Zijp

Rekken en strekken

Op de foto een jonge vliegvlugge kievit aan het strekken. Het beestje heeft een onstuimig voorjaar achter de rug. Droog, warm, nat en koud, het voorjaar van 2019 had alles in huis voor nestvlieders.

Als kieviten moeten alle zeilen bijgezet worden. Warmte zorgt voor voedsel als insecten, maar bij koude natte dagen is het honger lijden. Van de vier eieren die een kievit-ouder legt komt gemiddeld maar één jong tot wasdom. Deze heeft een grote kans en het strekken is een voorbode om het luchtruim te ontdekken.

Gepubliceerd op 26 juni 2019

Foto: Ed Zijp

Nieuwe spits

Het was een opmerkelijk gezicht rond het voetbalveld van Oostknollendam. Op een lantaarnpaal zat een grutto, op het parkeerterrein liepen kieviten met hun jongen. Heel bijzonder dat bedreigde weidevogels zich zo dicht onder het dorp laten zien. Een goed of een slecht teken, daar mogen de wetenschappers zich over buigen, maar mooi is het wel.

Gepubliceerd op 19 juni 2019

Foto: Ed Zijp

Paalzitten

Op veel plekken in het veld staan hekken en palen. Reden hiervoor is om weilanden van hooilanden te scheiden of om vee om te weiden. Weidevogels als grutto’s en tureluurs maken hier in de broedtijd dankbaar gebruik van. Zo’n hoogzit is een prima plek om vijanden in de gaten te houden.
Er is een vogel die deze tactiek heeft afgekeken. De nijlgans is in deze periode dominant aanwezig op hoge plekken om haar jongen in de gaten te houden. Dat deze soort kampioen paalzitten is, is wel duidelijk. Zelfs lantaarnpalen in de gemeente worden in gebruik genomen.

Gepubliceerd op 12 juni 2019

Foto: Ed Zijp

Opgepast

In een van de vorige stukjes werd de knobbelzwaan al de baas van het veld genoemd. Nu is het niet zo dat elke zwaan je met gevaar voor eigen leven belaagt. De meeste zwemmen rustig langs je heen, echter niet de Baas. De Baas woont in het zuidveld achter de voetbalvelden van WSV. Menig recreant die deze route dit voorjaar nam is zich wellicht rot geschrokken. Deze mannetjeszwaan verdedigde het nest van zijn vrouwtje met ongekende moed. De eieren zijn nu uit, dus wordt de territoriumdrang minder. Hopelijk worden zijn kinderen toleranter.

Gepubliceerd op 5 juni 2019

Foto: Ed Zijp

Tropische verrassing

Als je denkt dat het veld geen verrassingen meer voor je heeft ga je onderuit. Zo ook dit voorjaar, stoot je zomaar per ongeluk op een rietkraag met bloeiende brede orchideeën. Nu is het ook weer niet helemaal toeval, als je een beetje weet waar je moet kijken.

De meest leuke plek om bijzondere planten te vinden is de scharnierzone. Dit is de benaming voor de grens tussen grasland en rietland. Vooral als deze tussen juli en augustus gemaaid en opgeruimd worden zijn ze niet te zuur en niet te rijk. Daar blijven niet alleen planten maar ook mensen gezond bij.

Gepubliceerd op 28 mei 2019

Foto: Ed Zijp

Symbolen

De Toren van Wormer is vanuit alle hoeken van het veld zichtbaar. Wanneer recreanten de weg niet meer weten is het, of je het mooi vind of niet, een perfect kompas. Op de voorgrond van de foto een grutto op een damhek. Typisch gedrag van deze Nationale Vogel als ze jongen hebben: een uitkijkpost om hun kuikens te waarschuwen voor naderend gevaar.

Mooi dat je dit rond het dorp nog kan waarnemen, want in veel delen van Nederland is het met grutto’s deze tijd angstvallig stil. Twee symbolen voor Wormerland in één beeld. Mooier kun je het niet hebben.

Gepubliceerd op 21 mei 2019

Foto: Ed Zijp

Visdief

Er zijn weinig vogels in het veld die zo ’n sierlijke vlucht hebben als de visdief. In de volksmond ‘sterntje’ genoemd, een betere naam want vissen steelt ie niet, maar vangt ie zelf. Vanaf begin april trekken deze vogels het veld in na een winterverblijf langs de West-Afrikaanse kust. De visdief is een echte opportunist en broedt graag op kale graslanden en zelfs op met zand opgespoten bouwterreinen. Zo broedden er in de jaren zestig tientallen paren in de Bijlmer waar nu de Johan Cruijff Arena kolkt van de Ajax successen.
Ook in onze eigen gemeente waren in de jaren tachtig broedgevallen op de bezinkvelden van de voormalige van Gelder fabrieken. De laatste jaren hebben visdieven in Wormerland een nieuwe plek ontdekt. Vrijwilligers van de Poelboerderij hebben broedvlotten aangelegd in de slibremmers bij de Merken. Een goeie actie, want zoals op de foto te zien wordt er niet alleen in de Arena gejuicht.

Gepubliceerd op 14 mei 2019

Zwarte zwaan
Foto: Ed Zijp

Aussie

Ieder jaar komen er wel meldingen binnen van mensen die vreemde vogels gezien hebben. Soms is de uitleg verwarrend en is er lastig een gevleugelde vriend aan te koppelen. Maar soms zijn een paar woorden genoeg zoals dit voorjaar, een melding van een zwarte zwaan gespot door mensen die een rondje Spijkerboor fietsten.
Nu is een zwarte zwaan oorspronkelijk bewoner van Australië. Dit ligt niet in de buurt en op behoorlijk wat vlieguren afstand. Toch is het geen zeldzame waarneming en in de Zaanstreek een jaarlijks fenomeen. Zwarte zwanen worden al jaren in grote tuinvijvers gehouden en er ontsnapt er wel eens een. Als er bij de volgende melding ook nog een kangoeroe in de buurt loopt moeten we ons echt achter de oren krabben.

Gepubliceerd op 7-5-2019

Foto: Ed Zijp

Paasbloem

Op de foto een bloeiende pinksterbloem. Ik heb nooit de benaming begrepen. De bloei is altijd rond Pasen. In vroegere tijden kleurden de graslanden in Wormerland rijkelijk met deze bloemen. De laatste jaren moet je ze echter zoeken in bermen en laat gemaaide dijken. De meeste graslanden zijn te droog en te rijk bemest.
Graslanden vol met pinksterbloemen, boterbloemen en veldzuring moet je tegenwoordig met een vergrootglas zoeken. Dit zijn ook de plekken waar het nog wemelt van de grutto‘s. Vroeger was niet alles beter, maar de graslanden waren wel veel mooier.

Gepubliceerd op  30 april 2019

Padden
Foto: Ed Zijp

Innig

Het voorjaar doet rare dingen met sommige schepselen. Op de foto een paar innig verstrengelende gewone padden. De gewone pad houdt een winterslaap en als de dagen lengen en de temperatuur soms boven de 10 graden komt worden ze wakker. Vooral een zacht regenbuitje in maart doet wonderen. Overal kruipen dan padden uit schuilplaatsen en gaan op zoek naar water en een partner.
De mannetjes zijn dan niet te houden en bespringen alles wat beweegt wat op hun pad komt. De vrouwtjes zijn groter en het kan gebeuren dat ze meerdere mannen op haar rug mee torst. In ondiepe slootjes en vijvers worden de eieren afgezet en bevrucht. De mannetjes blijven daar nog een paar weken en loeren op een laat vrouwtje. De vrouwtjes die eieren hebben gelegd weten beter. Wegwezen uit die mannenpoel!

Gepubliceerd op 23 april 2019

Schapen
Foto: Ed Zijp

Lammertijd

Buiten de roep van de grutto zijn er weinig belevingen in het voorjaar die buiten rennende lammeren overtreffen. Het blijft een pracht gezicht, die wollen knuffels. Nu moeten we niet te sentimenteel worden, schapen worden gehouden voor wol en vlees. Een ander belangrijk aspect van schapenhouderij is dat ze het landschap open houden.

Er zijn kritische natuurbeschermers die vinden dat schapen het gras te kort houden waardoor grutto ’s en tureluurs geen broedmogelijkheden meer hebben. Deels klopt dit, maar let op, vanaf eind april trekken de meeste kieviten met hun jongen naar schapenland. Het korte gras en keutels vol vliegen zijn voor deze soort het paradijs!
Kieviten en schapen blijken een perfecte combinatie.

Gepubliceerd op 16 april 2019

Zeearend
Foto: Ed Zijp

Vliegende deur

Het overkomt je niet dagelijks, na de succesvolle schoonmaakdag in het Wormer- en Jisperveld nog even een rondje maken. Het luchtruim in het veld vol met paniekerige ganzen. De verrekijker erbij en wel hoor… een zeearend!

Met een spanwijdte van bijna twee meter vijftig ook wel vliegende deur genoemd. Zo’n vijftig jaar terug dreigde deze grote roofvogel uit te sterven. Alleen langs de Noorse kust zat nog een kleine populatie. Maar zie, de natuur is weerbaarder dan je denkt en de zeearend is aan een opmars bezig. De laatste jaren broeden ze ook weer in Nederland.

De kans dat we deze roofridder vaker te zien krijgen is groot. Het favoriete voedsel van deze reus is namelijk gans. Wat dat betreft kunnen er wel een paar bij komen.

Gepubliceerd op 9 april 2019

Een broedende knobbelzwaan
Foto: Ed Zijp

De baas

Op de foto een mannetje knobbelzwaan wakend over zijn nest. Deze grootste watervogel van ons land is onherroepelijk de baas in het veld. Vanaf de Middeleeuwen is deze sierlijke vogel inheems in Nederland. Rijke landgoedeigenaren importeerden de zwaan uit Centraal-Europa. In ons waterrijke kikkerlandje doet de knobbelzwaan het goed.

Het aantal broedparen in Wormerland bedraagt jaarlijks tussen de 10 en 15 paar. In deze tijd van het jaar verdedigt het mannetje zijn territorium met zijn leven. Voor waterrecreanten kan dit hachelijke situaties opleveren. Advies in deze periode is heel rustig varen, niet voeren en zeker niet pesten!

Gepubliceerd op 2 april 2019

Foto: Ed Zijp

Bonte belevenis

Zomaar een plaatje in dit jaargetijde met zicht op Oostknollendam. De vogels op de voorgrond zijn brandganzen, en het zijn er nogal wat. Zo’n dertig jaar geleden was deze aanblik ondenkbaar. Brandganzen overwinterden wel in Nederland, vooral in Friesland. Elke winter togen er vele vogelliefhebbers de Afsluitdijk over om deze arctische vogels te bewonderen. De dichtstbijzijnde broedgebieden waren Spitsbergen en Nova Zembla maar kijk nu eens, alleen in het Wormer- en Jisperveld broeden momenteel al zo’n 5000 paar!

Waar dit heen gaat durft geen wetenschapper te voorspellen. Hier had Willem Barentsz niet van durven dromen.

Gepubliceerd op 26 maart 2019

Foto: Ed Zijp

Debat

Het is weer verkiezingstijd en de debatten vliegen je om de oren. Beloftes en verwijten, de taal is in deze tijd messcherp. In de weilanden om ons heen is het in deze periode niet anders. Vogels bakenen hun territorium af met tactiek maar soms ook met grof geweld.

Het best zichtbare voorbeeld is echter van een zoogdier, de haas. De mannetjes zijn druk in de weer om het beste stukje grasland op te eisen om de vrouwtjes te verlokken met een veilig en voedselrijk onderkomen. De een doet het tactisch en bedachtzaam, de ander ramt er op los. Het zijn net mensen.

Gepubliceerd op 19 maart 2019

Foto: Ed Zijp

Blauw uurtje

Voor fotografen is deze tijd van het jaar het moment om de weerberichten in de gaten te houden. Bij weinig bewolking is namelijk de kans groot op het ‘blauwe uurtje’, de benaming van het uur voor zonsopkomst wat een licht blauwe glans geeft. De horizon kleurt dan zacht voordat de zon het landschap verscherpt.

Nu is uurtje een ruim begrip want vaak duurt het maar enkele minuten. Dus opletten geblazen en het fototoestel goed instellen. Ook niet onbelangrijk, kleed je warm aan anders wordt zo ’n uurtje echt blauw, maar dan van de kou.

Gepubliceerd op 12 maart 2019

Foto: Ed Zijp

Terug

Opmerkelijk hoeveel Zaankanters ieder jaar uitkijken naar de terugkomst van de grutto. In de maand februari gonst het rond, heb je ze al gezien?

Deze nationale vogel zit toch dieper in het hart dan je denkt. Een groot deel van het jaar verblijft deze steltloper in Zuid Europa en West Afrika. Echter 85% van de wereldpopulatie broedt in Nederland, met Zaanstreek/ Waterland als absoluut epicentrum. De hotspots deze tijd zijn ondergelopen weilanden bij de Enge Wormer, Neck en Oostknollendam.

Begin en eind maart worden de slaapplaatsen in de hele Zaanstreek door vrijwilligers geteld. Doel hiervan is om inzicht te krijgen in de aantallen van deze bedreigde vogel, want de roep van de grutto in het voorjaar is net zo Zaans als een pannenkoek met spek.

Gepubliceerd op 6 maart 2019